КР бизнес үчүн ыңгайсыз шарттарды жана жакырчылыкты канткенде жеңет — Дүйнөлүк банктын эксперттеринин пикири

Кыргызстандын өкмөтү Дүйнөлүк банк тобу менен өткөргөн Бишкек экономикалык форумунда жакырчылыктын өсүшү, бизнес-чөйрөнүн начардыгы жана калктын миграциясынын көйгөйлөрүн талкуулашты.

Economist.kg мамлекеттик кызматкерлер жана эксперттер талкуулаган негизги темаларды тизмектеди.

Пандемиянын кесепеттери жана Украинадагы согуштун фонунда азык-түлүк бааларынын өсүшү жакырчылыкты күчөтүүдө

Дүйнөлүк банктын жакырчылык жана теңдик боюнча глобалдык практикасынын жетекчиси Салман Зайиди баяндамасында акыркы беш жылда Кыргызстандын калкынын 42.6% жакырчылыкка кириптер болгонун белгиледи. Коронавирустук пандемия жакырчылыкты күчөткөнүн, натыйжада жумушсуздук, кызматкерлердин олуттуу алмашуусу жана мурда бул катмарга кирбеген адамдарда жакырчылыкка кабылуу коркунучу жогорулаганын айтты.

Мындан тышкары, учурдагы орус-украин согушуна байланыштуу тобокелчиликтер пайда болду. Зайидинин айтканына караганда, азык-түлүк баасынын 10%га кымбатташы жакырчылыкты 8%га жогорулатат.

Эксперт азыркы учурда социалдык жардам жана социалдык коргоо программаларынын маанилүүлүгүн, келечекте жакырчылыкты азайтуу үчүн жакшы жумуш орундарын түзүү жана билим берүүгө инвестиция салуу маанилүү экенин белгиледи. Ошондой эле ал мамлекет инфляцияны турукташтыруу саясатын жүргүзүшү керек деген пикирде болгонун кошумчалады.

Жагымсыз бизнес чөйрөсү жана алсыз мамлекеттик башкаруу

Дүйнөлүк банктын макроэкономика, соода жана инвестиция боюнча глобалдык жетекчиси Антонио Нукифора 2019-жылга чейин экономикалык өсүш туруктуу болгонун, натыйжада, бул мезгилдерде жакырчылыктын олуттуу кыскаргандыгын белгиледи. Бирок, өсүш физикалык капиталдын жана акча которуулардын топтолушу менен шартталган, ал эми эмгектин жана көндүмдөрдүн, ошондой эле өндүрүштүн салымы өтө төмөн болгон.

Нукифоранын айтымында, Кыргызстанда бизнес жана соода үчүн шарттар ыңгайсыз жана мамлекеттик сектордогу башкаруу начар. Мындан тышкары, климатка байланыштуу тобокелдиктер – суу ташкындарынын, жер көчкүлөрдүн жана өрттүн жогорку коркунучу – туруктуулук үчүн олуттуу кыйынчылыктарды жаратат.

Өсүү үчүн мүмкүнчүлүктөрдүн арасында ал төмөнкүлөрдү атады:

• дүйнөлүк экономикага интеграцияны күчөтүү
• өлкөнүн негизги ири базарларга жакындыгы
• глобалдык масштабдагы виртуалдык рынокторго кирүү
• айыл чарба, агробизнес, кен байлыктар, гидроэнергетика, туризм жана жаштардын потенциалын пайдалануу.

Дүйнөлүк банктын финансы, атаандаштык жана инновация боюнча глобалдык практикасынын жетекчиси Илиас Скамнелос өз кезегинде Кыргызстандагы төмөнкүдөй тоскоолдуктарды чечүү керек деп эсептейт:

• банкрот болгон компаниялар аз болушу үчүн бизнес чөйрөсүнө чектөөлөр
• инновацияларга чектөөлөр
• каржылоо боюнча чектөөлөр — фирмалар үчүн кредиттик чендерди төмөндөтүү
• санариптик «жашыл мүмкүнчүлүктөрдү» колдонуу — гидро жана күн энергиясына инвестиция салуу.

Жакырчылык = миграция?

Мындан тышкары Япониянын Кыргызстандагы элчиси Шигеки Маэда миграция маселесин көтөрдү. Ал белгилегендей, жакырчылык жарандарды өлкөдөн чыгып кетүүгө мажбурлайт.

КРнын Өкмөтү, анын пикиринде, иш менен камсыз кылууну жогорулатуу үчүн түз чет элдик инвестицияларды тартуу менен алектениши керек. Маэда Монголиянын мисалында Кыргызстандын ичинде иштөө үчүн чет элдик компанияларды кантип тартууга болорун айтып, бир канча багыттарды сунуштады:

• экспортко багытталган продукцияны өнүктүрүү
• максаттуу тармактарга инвестицияларды тартуу
• инвестиция үчүн жагымдуу аймактарды аныктоо жана илгерилетүү
• маалыматтык-коммуникациялык технологияларды (МКТ) өнүктүрүү жана МКТ боюнча инженерлерди даярдоо.

Элчи Кыргызстанда адамдар көбүрөөк боорукер экендигин белгилеп, бул инвестиция үчүн жагымдуу фактор катары да колдонулушу мүмкүн деген пикирин билдирди.