Борбор Азияда бизнес макулдашылбаган процедуралардан улам убакыттан уттуруп жатат–Тажикстан ишкери
Борбор Азия өлкөлөрүндө эрежелердин бытырандылыгы, жол-жоболордун ачык-айкын эместиги жана санариптик системалардын интеграциясынын жоктугу бизнес үчүн жашыруун тарифтик эмес тоскоолдуктарды жаратып, жүктөрдүн транзитин олуттуу түрдө татаалдаштырып жатканын Тажикстандан келген ишкер Мадина Хайруллоева "B5+1" форматындагы V "Транспорт жана логистика боюнча регионалдык ишкердик күн тартиби" тармактык сессиясында билдирди.
"Бизнес өкүлдөрү бажы жол-жоболорунун логикасы боюнча айырмаланып, формасы гана эмес, мазмуну да ар башка экенине туш болот. Тобокелдиктерди башкаруу системалары ачык эмес жана ар түрдүү принциптер менен иштейт. Фитосанитардык, чек ара жана бажы органдарынын маалыматтарга жалпы жеткиликтүүлүгү жок, ал эми электрондук жана кагаз түрүндөгү процесстер көп учурда бири-бирин кайталайт", — деди ал.
Иш жүзүндө, анын айтымында, бул чек арадан өтүү убактысынын 8 сааттан 24 саатка чейин өзгөрүшүнө алып келет. Бир эле жүк ар кайсы кызматтар тарабынан бир нече жолу текшерилиши мүмкүн.
Ишкердин пикиринде, бизнес үчүн эң аз бааланган көйгөйлөрдүн бири — санариптик чечимдердин жоктугу эмес, алардын бытырандылыгы жана өлкөлөр ортосундагы макулдашылбаган абалы.
"Бүгүнкү күндө Борбор Азия өлкөлөрүнүн көбүндө бажы, фитосанитардык жана чек ара көзөмөлүнүн, ошондой эле уруксат берүүчү органдардын санариптик системалары өз-өзүнчө өнүгүп жатат. Формалдуу түрдө “бирдиктүү терезелер” бар, бирок алар бири-бири менен интеграцияланган эмес, маалыматтардын бирдиктүү форматы жок, ал эми электрондук документтер улуттук юрисдикциялардын чегинен тышкары автоматтык түрдө таанылбайт", — деп белгиледи Хайруллоева.
Ал бытыранды санариптештирүүдөн регионалдык санариптик интеграцияга өтүүнү сунуштады. Мындай модельде маалыматтар өлкөлөр ортосунда API аркылуу берилет жана документтерге, коддорго, санариптик реестрлерге, ЕТИ, ЕНЕР жана алдын ала чечимдерге карата бирдиктүү стандарттар колдонулат.
Мадина Хайруллоева бул багытта мамлекеттик-жеке өнөктөштүк маанилүү экенин кошумчалады. Анын алкагында мамлекет эрежелерди, талаптарды, маалыматтарга жеткиликтүүлүктү жана киберкоопсуздук маселелерин аныктаса, жеке сектор чечимдердин архитектурасына, API-интеграциясына жана масштабдуулугуна жооп берет.
Анын айтымында, мындай кызматташтыктын жыйынтыктары транзит убактысы, текшерүүлөрдүн саны жана логистикалык операциялардын наркы сыяктуу так көрсөткүчтөр менен өлчөнүшү керек.
