Казакстанда теңгенин курсу каалаган учурда кулашы мүмкүн
Казакстанда теңге чет элдик алып сатарлардын кыска мөөнөттүү инвестицияларынан улам коркунучка кабылды. Бирок жакын арада бул тенденция өзгөрүшү мүмкүн экенин билдирет Reuters.
Казакстандыктардын кирешелеринин төмөндөшү кескин мүнөзгө ээ болду. Экономикалык журналист Жон Синдру өткөн жылы кыска мөөнөттүү пайда көздөгөн инвесторлор өнүгүп келе жаткан жана чек ара экономикасына ээ өлкөлөрдүн баалуу кагаздарына массалык түрдө инвестиция сала баштаганын белгилейт. Резидент эмес инвесторлор үчүн жагымдуу болгон баалуу кагаздары бар өлкөлөрдүн катарында ал Казакстанды да атаган.
Анын айтымында, "ысык акчалардын" кэрри-трейд аркылуу агылып келиши туруксуздаштыруучу факторго айланышы мүмкүн. (carry trade — бул пайыздык чендердин айырмасынан пайда табууга негизделген инвестициялык стратегия. Инвестор пайыздык чени төмөн валютада акча карызга алып, аны пайыздык чени жогору валютага айлантып, жогорку киреше алып келген инструменттерге салат)
Теңгеде номинацияланган Казакстандын карыздык баалуу кагаздары жылына 16%га чейин киреше алып келиши мүмкүн, ал эми күтүлүп жаткан инфляция 11% деңгээлинде. Бул доллар менен чыгарылган бонддорго караганда пайдалуураак. Бирок инвесторлор улуттук валютанын курсунун өзгөрүшүнө жана ички акча-кредит саясатынын өзгөрүүлөрүнө өтө алсыз болуп калышат — кэрри-трейддин маңызы ушунда.
2025-жылы кэрри-трейдге кызыккандар үчүн күтүүсүздөн жагымдуу болуп калган өлкөлөрдүн айрымдары жакында дефолт жарыялаган (Замбия жана Гана), башкалары болсо Эл аралык валюта фондунан ири насыя алууга аргасыз болушкан (Египет жана Пакистан).
Ошого карабастан, акыркы он жылда чек ара экономикасына ээ өлкөлөрдүн улуттук валютадагы карыз рыногу үч эсеге өсүп, бир триллион долларга жетти. 2025-жылы бул активдер категориясы эң аз өзгөрмөлүү активдердин бири болду. Анткени импортко көз каранды өнүгүп келе жаткан өлкөлөр курстардын кескин өзгөрүшүнө жол бере албайт жана валюталык интервенцияларды агрессивдүү жүргүзүүгө аргасыз.
Эксперттин айтымында, мурда негизинен доллар жана евро менен облигация чыгарган Гана менен Казакстан "ысык акчаларды" жергиликтүү, анча терең эмес рынокторго тарта баштады.
Чет элдик инвесторлордун массалык келиши улуттук валютанын курсун кескин бекемдеп жибериши мүмкүн. Бирок бул баары ойдогудай дегенге негиз эмес. "Ысык акчалар" рынокко кандай тез кирсе, ошондой эле күтүүсүз чыгып кетет. Аналитик Казакстан бекеринен алтын корлорун көбөйтүп жатпаганын белгилейт.
"Ысык акчалар" (англ. hot money) — бул жогорку киреше же коопсуздук издөө максатында өлкөлөрдүн же рыноктордун ортосунда бат-баттан жылып турган спекулятивдүү кыска мөөнөттүү капитал. Мындай каражаттар инфляция, саясий же валюталык кризистерден качуу үчүн багытын тез өзгөртүп, көп учурда экономиканы көзөмөлдөн чыгарып, туруксуздукка алып келет.
Улуттук валютадагы кыска мөөнөттүү баалуу кагаздарга ири чет элдик инвестициялардын кириши — туруктуулуктун алдамчы булагы. Инвесторлор каалаган убакта тар "эшиктен" чыгып кетүүгө аракет кылышы мүмкүн, анда кризис ого бетер күчөйт, — деп жыйынтыктайт Жон Синдру.
Аналитиктер 2025-жылдын аягындагы теңгенин кескин бекемделиши убактылуу болушу мүмкүн экенин эскертишкен. Эгер чет элдик инвесторлор Казакстандын баалуу кагаздарынан массалык түрдө чыгып кетүүнү чечсе, бул валюта курсунун бир заматта кулашына алып келиши ыктымал.
