Борбор Азияда суу каатчылыгы олуттуу көйгөйлөрдү жарата баштады
Борбор Азия ири гидрологиялык кризистин босогосунда турат. 1980-жылдардын аягынан бери аймак өлкөлөрү чөлдөшүүнүн кесепетинен кеминде 100 км түшүмдүү жерлерден ажыраганын economist.kg сайты жазды.
ScienceDirect маалыматына ылайык, 1982–2020-жылдар аралыгында жердин деградациясы аймактын жалпы аянтынын болжол менен 14,8%ын камтыган. Маселе климаттык чөйрөдөн экономикалык деңгээлге өтүп, мамлекеттик өнүгүүнү чектеген системалык факторго айланганын inbusiness.kz. да жазды.
2026-жылдын вегетациялык мезгили өлкөлөр үчүн суу тартыштыгы шартында башталып жатат. Негизги себеп — Сырдарыя менен Амударыяны азыктандырган жогорку агымдардагы мөңгүлөрдүн кыскарышы. 2026-жылдын февраль айына карата Амударыянын суу көлөмү норманын болгону 67%ын түзгөн. Туямуюн суу сактагычы 600 млн куб метрден ашык көлөмгө азайган. Арал деңизине төрт ай ичинде 935 млн куб метр суу багытталган, планда 1,4 млрд куб метр каралган — бул керектүү көлөмдүн үчтөн экиси гана.
Сырдарыя бассейнинде суунун чыныгы агымы 21,3 млрд куб метр болуп, бул нормадан 8,1 млрд куб метрге аз. Анжиян суу сактагычына келген суу 66%га чейин, Чарвакка — 59%га чейин төмөндөгөн. Шардарин суу сактагычында болжолдуу суу топтоо 1 млрд куб метр болсо, иш жүзүндө 429 млн куб метр гана топтолгон. Көрсөткүчтөрдүн 50–70%га чейин төмөндөшү суу балансында олуттуу тартыштыкты жаратып, Кыргызстан менен Тажикстандын энергетикалык коопсуздугуна, ошондой эле Казакстандын азык-түлүк коопсуздугуна коркунуч туудурат.
Казакстандын суу ресурстары жана ирригация министри Нуржан Нуржигитов билдиргендей, Кыргызстандагы Токтогул суу сактагычындагы суу көлөмү 2025-жылга салыштырмалуу 1,5 млрд куб метрге аз. Киров суу сактагычында суу көлөмү 314 млн куб метр болуп, бул өткөн жылга караганда бир жарым эсе төмөн. Болжол боюнча, апрель айына чейин Казакстан андан 285 млн куб метр суу алат, ал эми минималдуу муктаждык 400 млн куб метрди түзөт. Тарыхта биринчи жолу аймактардын сугат суусуна болгон минималдуу муктаждыгы камсыздалбай калышы мүмкүн.
Ушуга байланыштуу Казакстандын өкмөтү кескин үнөмдөө режимине өтүүдө. Премьер-министр Олжас Бектенов белгилегендей, нымдуулукту көп талап кылган айыл чарба өсүмдүктөрүн белгиленген лимиттен ашык айдаган фермерлер суу менен камсыздоодон толук ажыратылат жана бюджеттик компенсация төлөнбөйт. Буудай айдоо аянты 125 миң гектарга, күрүч — 20,2 миң гектарга кыскартылган. Түркстан облусунда "Достык" каналы боюнча күрүч айдоону толугу менен токтотуу сунушталууда. Колдоо тамчылатып сугаруу технологиясын колдонгон чарбаларга гана берилет.
2027-жылга чейин Казакстандын беш аймагында жер астындагы суунун жаңы булактарын изилдөө пландалууда. Магистралдык каналдарды жаңылоосуз, азыркы учурда суунун 40%га чейинки бөлүгү жоголуп жаткан шартта, ресурс тартыштыгы мындан ары да күчөп, бүткүл аймактын социалдык туруктуулугуна коркунуч жаратышы мүмкүн.
