Инга Шелике: «Үмүтсүз балдар жок, бардыгы үчүн күрөшүшүбүз керек»
Быйыл Кыргызстандагы биринчи балдар реабилитациялык борбору «Үмүт-Надежда» 35 жашка толот. Бул биздин республикада инвалиддиктин эң оор түрү бар балдарды кабыл алган жалгыз борбор. Жана ар бир тарбиялануучунун жашоосун жакшыртууга мүмкүнчүлүктөрү жана үмүттөрү бар саналуу жерлердин бири. Коомдук бирикменин Башкармалыгынын Төрагасы Инга Шелике борбордун түптөлүшү, анын алгачкы студенттери, кыялдар жана «бактылуулук» деген сөздү чыныгы түшүнүү тууралуу айтып берди.
— Борбордун тарыхы эмнеден башталган?
— Аны 1989-жылы ата-энем Карла-Мария менен Игорь Ильич Шелике негиздеген. Бир убакта апам төрөт үйндө жаткан. Анын жанында оор диагноз менен бала төрөгөн аял болгон. Дарыгерлер анын ден соолугунун мүмкүнчүлүгү чектелген ымыркайдан баш тартуусун сунушташкан. Жакында Германиядан Кыргызстанга келген чет элдик апам үчүн бул жагдай шок болду. Мүмкүнчүлүгү чектелген балдарга кандай шарттарды түзүп жатканыбызга кызыгып баштады. Өзгөчө балдарга жана алардын ата-энелерине жардам бере турган борбор түзүү идеясы ушундайча жаралган. Ошентип, бул дүйнөдө эч ким эч кимден баш тартпайт.
— Бул жылдар аралыгында борбор канчалык өзгөрдү?
— Ал кескин өзгөрдү. Бир кезде баары кичинекей ижарага алынган жайлардан башталган. Бир кезде ата-энебиздин үч бөлмөлүү квартирасына тыгылып калганбыз. Анан Бишкектин четинен бир жеке үй алдык, анан экинчи үйдү кошунасынан алдык. Азыр бизде өзүбүздүн чакан инклюзивдик мектеп, 24 сааттык топтор, жыгач устаканалары жана башка көптөгөн нерселер бар. Эки жума мурун эле «Жаштар үйү» ачылган. Бул жылдар аралыгында бизде көптөгөн бүтүрүүчүлөр – оор майып жетим балдар жана кароосуз калгандар топтолду. Эми алар ушул үйдө жашашат. Аны куруу апамдын кыялы болчу. Тилекке каршы, ал ачылышты көрө алган жок. Апам былтыр августта каза болгон.
— Эң биринчи тарбиялануучу ким болгону эсиңиздеби?
— Андрей. Бизге бир убакта атасы алып келген. Апасы баласынан баш тарткан. Диагнозу оор болгон: сүйлөбөйт, оор сколиоз, акыл-эси артта калуу, агрессия. Бул чынында эле оор иш болду. Ал үчүн атайын класс жана 24 сааттык топ түздүк. Андрей бүгүн да биз менен. Азыр ал «Жаштар үйүндө» жашайт. Күндүз жыгачтан сувенирлерди жасап, чыгармачылык цехте иштейт. Азыр ал бойго жеткен, көз карандысыз адам. Мен кайрадан кайталап турам – ар бир баланын мүмкүнчүлүгү болушу керек.
— Бүгүнкү күндө канча тарбилануучуңуз бар жана аларга кандай жардамдарды берип жатасыз?
— Бардыгы болуп 80 окуучу болсо, анын 23ү күнү-түнү бизде жашайт. Булар Кыргызстандын булуң-бурчунан келген балдар. Беловодский психоневрологиялык мектеп-интернатынын тарбиялануучуларын карылар үйүнө жөнөтүүнү каалагандар бар. Бул коркунучтуну элестетиңиз. Бала кези бою интернатта жашаган майып бала 18 жашка толгондо карылар үйүнө жиберилет. Бул жашоодо эч нерсе көрбөгөн – бир жабык мекемеден экинчи мекемеге жөнөйт.
Биз ар бир бала үчүн күрөшөбүз. Оорунун оордугуна карабай баарын кабыл алабыз. Биз социалдаштырууга басым жасайбыз, аларды өз алдынча болууга, компьютерде иштөөгө, жөнөкөй күнүмдүк нерселерди үйрөтүүгө жана башкаларга үйрөтөбүз. Биз реабилитацияга өзгөчө көңүл бурабыз – массаж, психолог, логопед, иппотерапия, эрготерапия, физкультура, музыка терапиясы. Мектепке чейинки жана мектептик топтор бар. Колубуздан келгендин баарын бергенге аракет кылабыз. Бизде адистердин чоң тобу бар.
— Ишиңизде эң кыйын деп эмнени эсептейсиз?
— Күнүмдүк көйгөйлөр менен күрөшүү. Биринчиден, бул каржылоо. Бул жагынан алганда, менин апам биздин «мотор» болгон. Бир убакта ал Германияны кыдырып, колдоочуларды жана демөөрчүлөрдү издеген. Ал кеткенден кийин кыйын болуп калды. Эртең эмне болорун, ондогон жылдар бою жаралганды кантип сактап калабыз деп көп ойлонобуз. Бардык өз жардам топторунун чыгашаларынын көбү камкор адамдардын жеке кайрымдуулуктарынын эсебинен гана жабылат.
Чоң жардамды бизге Yandex Go көрсөттү. Былтыр күзүндө алар Кыргызстандагы төрт кайрымдуулук уюмуна, анын ичинде бизге да бекер саякаттарды уюштурушту. Бул айда Нооруз майрамына карата жол кире лимитибиз 30 миң сомдон 50 миң сомго көтөрүлдү. Биз үчүн бул абдан маанилүү. Көбүнчө балдарды текшерүүгө, дарыланууга, ар кандай ийримдерге жана башкаларга алып барабыз. Буга чейин ар бир мындай сапар сыноо болчу. Майыптыгы оор баланы коомдук транспортто ташуу оңой эмес, ар бир таксист жардам берүүгө макул болгон эмес. Ал эми Yandex Go тиркемесинде мүмкүнчүлүгү чектелген жүргүнчүлөрдү тейлөөгө үйрөтүлгөн айдоочуларды жеткиликтүүлүк экраны аркылуу чакырууга болот.
— Сиз үчүн чыныгы бакыт деген эмне?
— Ишиңиздин жыйынтыгын көрүңүз. Окуу жайын бүтүп, бутуна туруп, жашоодон өз ордун таап, чоңоюп, үй-бүлө куруп, өзүн өзү багып баштаган балдар. Бир кезде ташталган баланын жашоосу кандай сапаттык өзгөргөнүн көрүү – чыныгы бакыт.
Мисалы, биздин тарбиялануучулар «Тумар» тобу. Бир кезде бизге оор, аярлуу үй-бүлөлөрдөн келген үч жигит бүгүн Кыргызстандын атынан эл аралык аянтчаларда жүрүшөт. Алар бүт Американы, Германияны, Россияны кыдырып, таланттардын шоулорунда өз өнөрлөрүн көрсөтүштү. Азыр болсо жакшы иштеп жатышат. Алар бизге тез-тез келип, борбордо жашап өткөн жылдарды жылуу сезим менен эскерип, жаңы бийиктиктерди багынтууну кыялданышат.
— Сен эмне жөнүндө кыялданасыз?
— Биздин тарбиялануучуларыбыз узун жана бактылуу өмүр сүрүшүн камсыз кылууну.
