Каржы моделин кантип түзүүгө болот? Ишкердик баштаган бизнесмендерге кеңештер

Accelerate Prosperity акселерациясынын катышуучулары тарабынан изилденген аспектилердин бири – ишкердүүлүктөгү каржылык моделди түзүү болуп саналат. Компетенттүү жана так финансылык модель – бул инвестициялык комитеттин алдында ийгиликтүү жасалган питчинг деп кароого болот.

Жөнөкөй тил менен айтканда, каржы модели – бул сандар боюнча бизнес-план. Модель көбүнчө Excel документинде курулат, анткени бүгүнкү күндө ал эң оптималдуу жана жөнөкөй форма болуп саналат.

Accelerate Prosperity акселерациясынын инвестициялык серепчиси Бакыт Алимжанов каржы моделинин эмне үчүн керектигин жана аны кантип туура түзүүгө боло тургандыгы тууралуу кеңири түшүндүрүп берди.

Эмне үчүн финансылык моделдөө манилүү?

Дээрлик бардык компаниялар кандайдыр бир финансылык план жазышат же бюджетти түзүшөт, бирок стартаптар үчүн каржы планынын маанилүү болушунун өзгөчө себептери бар:

• Кассаны башкаруу жана алдын ала божомолдоо. Модель бизнестин негизги багыттарын аныктай алат жана олуттуу көйгөйлөр жаралган учурда, тобокелдиктердин алдын алуу үчүн компания эмнеге көңүл буруусу керектиги жөнүндө түшүнүк берет.

• Инвестиция тартуу. Акча кайда кетерин жана бул компаниянын кирешелүүлүгүнө кандай таасир этерин инвестор билиши керек. Финансылык моделдин негизин түзгөн ар кандай божомолдор жана аргументтер негиздөөчүлөрдүн өз ишинин профессионалдары экендигин көрсөтөт.

Каржы моделин түзүү оңой, бирок сандар кантип аныкталат?

Божомолдорду тастыкташ керек: орточо чек, конверсия, базардын талабы, операциялык жана капиталдык чыгымдар. Финансылык моделди курууда, ал скептик инвесторду акча берүүгө ишендирүү үчүн даярдалып жаткандыгын эске алуу керек. Демек, моделдин структурасы мүмкүн болушунча жөнөкөйлөштүрүлүп, түшүнүктүү жана логикалуу болушу шарт, ошондо ал аны кыска убакыттын ичинде түшүнө алат. Адатта, каржы моделин түзүү көйгөй жаратпайт. Интернетте көптөгөн финансылык шаблондорду тапса болот. Сиздин техникалык суроолоруңузга жардам берүү үчүн Excelди билген бир адам сөзсүз табылат.

Финансылык модель кандай бөлүктөрдөн турат?

Киреше алуунун ыкмасын болжолдуу аныктап алгандан кийин, үч негизги бөлүктөн турган финансылык моделди курууга өтүшүңүз керек жана алардын ар бири Excel программасында өзүнчө табулатура түрүндө курулушу керек. Булар:

1. баштапкы маалыматтар (input), мында модель боюнча бардык божомолдор киргизилет. Идеалдуу вариантта, калган бөлүктөр кол менен киргизилбеши керек. Бул бирдиктин баасын, анын наркын, маркетингди жана башка операциялык чыгымдарды камтышы мүмкүн. Бардыгы компаниянын ишинин түрүнө жараша болот.
2. эсептөөлөр, анда бардык процесстер автоматтык түрдө каралышы керек. Эсептөөлөрдө, адатта, формулалар менен гана иштөө керек. Ошондой эле, баага тышкы таасир этүүчү факторлор, мисалы, инфляция, валюта курстары жана башкалар чагылдырылат. Ошондой эле жакшы моделде алгачкы маалыматтар өзгөргөндө кирешелүүлүктүн кандайча өзгөрөрүн көрсөткөн сезгичтик анализи бар. Мисалы, чийки заттын же кызмат көрсөтүүлөрдүн наркы 20%га өзгөрсө, чыгымдар улуттук валютада болсо, киреше чет элдик валютада болсо же тескерисинче болсо, валюта курсу өзгөрсө эмне болот жана башка ушул сыяктуу көптөгөн варианттар каралган.
3. алынган маалыматтар (output), бул бөлүмдө даяр болжолдонгон финансылык отчеттор келтирилген, ошондой эле IRR, NPV, өзүн-өзү актоо мөөнөтү жана компаниянын баалоосу болушу мүмкүн.

Компанияны баалоо

Бардык ишкерлер компаниясынын баасы канча экендигине кызыгышат жана бул учурда каржылык модель бааны аныктоого жардам берет. Бирок YCombinator жана 500 Startups сыяктуу көпчүлүк фонддор жана акселераторлор өнүгүүнүн баштапкы этабында компаниялар үчүн жеке баалоо жүргүзүшпөйт жана бардык долбоорлор автоматтык түрдө орто эсеп менен 1.8 млн долларга бааланат.

Эгерде биз компаниянын чыныгы баасын жүргүзсөк, анда негизинен эки ыкма колдонулат – бул дисконттолгон акча агымын (DCF) талдоо жана мультипликатор ыкмасы.

• DCFде сиз компаниянын алыскы келечекке (5, ал тургай 10 + жылга чейинки) акча агымдарын болжолдоп, аларды «учурдагы наркына» чейин карап, эгерде сиз акчаңызды белгилүү бир кирешеси менен башка жакка салсаңыз болот деп болжолдойсуз.
• Мультипликатордун жардамы менен, башка компаниялардын кирешелери жана EBITDA (пайыздар, салыктар, амортизация жана амортизациядан мурдагы киреше) сыяктуу каржылык көрсөткүчтөрүнө салыштырмалуу эсептөө жүргүзүп, компанияңызды өлчөө үчүн ушул көбөйтүүлөрдү колдоносуз. Мисалы, ушул сыяктуу компаниялардын наркы алардын жылдык кирешесинен 10 эсе көп болсо (EBITDA), ал эми компанияңыздын пайдасы 100 миң АКШ долларын түзсө, сиздин компанияңыз болжол менен 1 млн доллар турат. Интернетте экономиканын бардык тармактары үчүн мультипликаторды табууга болот, бирок чоң көйгөй – алардын бардыгы өнүккөн өлкөлөр үчүн эсептелгендигинде. Ал биздин рынок үчүн аябай чоң сандар болушу ыктымал жана республикалык тобокелчиликтерди да эске албай коюуга болбойт.

Же көрсөткүчтөргө ылайык, кирешенин көпчүлүгү кайсы өлкөлөрдөн келет, мисалы, компания физикалык жактан Кыргызстанда жайгашкан, бирок РФдан же АКШдан келген кардарларды тейлейт. Ошол эле учурда, каржылык моделдин жакшы курулушу келишимдин кепилдиги болуп саналбайт. Стартаптарга инвестиция салуу бир топ маанилүү.

Эгерде алгачкы долбоор так моделдөөгө мүмкүн болгон туруктуу жана көзөмөлдөнгөн акча агымына ээ болбосо, анда негиздөөчүнүн инсандыгы, ошондой эле анын умтулуусу жана тажрыйбасы бардык таблицаларга караганда көбүрөөк мааниге ээ болот. Ошентип, инвестицияларды тартуу үчүн жеке профессионалдык сапаттарды жакшы финансылык модель менен айкалыштыруу керек.