Кыргызстанда картошка импортуна убактылуу тыюу салынган, анын таасири сезилдиби?

Кыргызстанда картошка калктын азык-түлүк коопсуздугун камсыз кылган эң маанилүү социалдык азыктардын бири болуп саналат. Анын баасынын өзгөрүшү керектөөчүлөргө да, дыйкандарга да түздөн-түз таасир этет. Буга байланыштуу өлкөдө картошка өндүрүү, анын баалары, импорттун көлөмү тууралуу сөз кылабыз.

"Ишкер" медиа сайтынын бул багыттагы суроолоруна Суу ресурстары, айыл чарба жана кайра иштетүү өнөр жайы министрлигинин басма сөз кызматынан жооп беришти.

Кыргызстанда жылына канча тонна картошка өндүрүлөт?

Кыргыз Республикасында акыркы жылдары картошканын жылдык дүң жыйымы орточо 1,2-1,4 млн тоннаны түзөт.

Улуттук статистика комитетинин маалыматына ылайык, 2023-жылы 1,2868 млн тонна, 2024-жылы 1,1902 млн тонна, ал эми 2025-жылы 1,1702 млн тонна картошка өндүрүлгөн, 2026-жылы болжол менен 1249,7 млн тонна картошка өндүрүү күтүлүүдө.

Анын көбү кайсы облустарда өндүрүлөт?

Картошканын түшүмдүүлүгү боюнча жогорку көрсөткүчтөр төмөнкү аймактарда катталган:

• Ысык-Көл облусунун Ак-Суу районунда – 210 ц/га,
• Түп районунда – 205,1 ц/га,
• Ысык-Көл районунда – 204,8 ц/га,
• Чоң-Алай районунда –  208,3 ц/га,
• Кочкор районунда – 173,7 ц/га
• Ат-Башы районунда – 162,4 ц/га катталган.

Картошка кайсы өлкөлөрдөн импорттолот?

Картошканы импорт кылган өлкөлөр (тонна менен)

Жергиликтүү картошканын баасына импорт кандай таасир этет?

Айыл чарба министрлигинин билдирүүсүнө караганда, Ата мекендик өндүрүүчүлөрдү колдоо, жергиликтүү дыйкандардын картошкасын сатуу мүмкүнчүлүгүн кеңейтүү жана ички рыноктогу баалардын туруктуулугун камсыз кылуу максатында картошканын айрым түрлөрүн импорттоого убактылуу тыюу салынган.

Бул чектөөнүн алкагында импортко чектөө киргизилгенден кийин ички рынокто баалардын жогорулашы байкалууда.

• Ак-Суу районунда дыйкандардан картошканы сатып алуу баасы 15–17 сомдон 22–23 сомго өскөн.
• Ноокат районунда дүң баасы 22–25 сомдон 27–30 сомго, чекене баасы 27–33 сомдон 30–40 сомго чейин өскөн.
• Чоң-Алай районунда картошканын баасы 2026-жылдын 14-октябрындагы 20 сомдон 19-октябрда 26–27 сомго чейин жогорулаган.

Эмне үчүн жергиликтүү картошка өлкөнүн керектөөлөрүн толук камсыздай албайт?

Мындан тышкары, калктын өсүшү, айдоо аянттарынын кыскарышы, сугат суунун жетишсиздиги жана кургакчылык өндүрүштүн жалпы көлөмүнө таасир этет.

Министрликтин билдирүүсунө караганда, 2025-жылы КРда 64,6 миң гектар аянтка картошка эгилип, 1 170,2 миң тонна түшүм жыйналган. Калктын жылдык керектөөсү 786,4 миң тоннаны түзүп, өздүк өндүрүштүн эсебинен камсыз болуу деңгээли 166,8% болгон.

2026-жылы картошка эгилген аянт 66,7 миң гектарды, дүң түшүмдүн болжолдуу көлөмү 1 249,7 миң тоннаны түзөт. Калктын жылдык керектөөсү 799,7 миң тонна деп эсептелип, картошка менен өзүн-өзү камсыздоо деңгээли 181,96%ды түзөт.

Кочкор районунун тургуну Токтобек уулу Кеңешбек быйыл 1,5 гектар жерге "коломба" сортундагы картошка айдаганын андан 40 тоннага жакын түшүм алганын билдирди.

"Акыркы 3 жылдай картошка өстүрбөй калгам, быйыл кайра 1,5 гектар жерге картошка айдап, 40 тоннадай түшүм алдым. Азыркы учурда 30 тоннадай картошканы килограммын 20 сомдон саттым. Калганы турат. Импортко убактылуу тыю салынгандан кийин баасы улам көтөрүлүп жатат. Былтыр ушул убакта килограммы 30 сом болуп калган. Былтыркы жылга салыштырмалуу быйыл бир аз арзан", - деди ал.

Дыйкандын билдирүүсүнө караганда, "коломба" сортундагы картошка эрте бышат жана аталган аймакка ылайыктуу.

Ал эми Ат-Башы районунун Кара-Суу айылынын тургуну Алтынбек Нуркасымов 25 жылдан бери картошка өстүрүп келерин билдирди. Анын айтымында, буга чейин 2 гектар жерге "актрис" сортундагы картошка өстүрсө, быйыл шартка байланыштуу 70 сотыхка кыскарткан.

"Быйыл 70 сотых жерге картошка өстүрүп, 25 тонна картошка жыйнап алдым. Баасы жакшы, орто болуп жатат. Жалпы 20 тонна, айылдан килограммын 20 сомдон, кечээ Бишкекте 29 сомдон саттым. Быйыл аймакта түшүм мол болду", - деди дыйкан.