Улуттук банк 8 айда каттоосун жокко чыгарган 6 эл аралык электрондук акча системасы тууралуу түшүндүрдү

Улуттук банктын расмий маалыматтарына ылайык, 2023-жылы эл аралык электрондук акча системаларынын бир дагы операторунун каттоосу жокко чыгарылган эмес. Ал эми 2024-жылы жана 2025-жылы бирден оператор каттоодон ажыратылган. 2026-жылдын 8 айында мындай учурлардын саны алтыга жеткендигине байланыштуу Ишкер медиа Улуттук банкка кайрылып, каттоонун жокко чыгарылышына кандай себептери бар экенине кызыгып, маалымат алды.

Улуттук банк - төлөм системасын көзөмөлдөгөн (оверсайт) орган болуп саналат жана КРнын төлөм системасынын ишенимдүүлүгүн жана ишинин коопсуздугун, туруктуу финансы системасын сактоо, төлөм кызмат көрсөтүүлөрүн керектөөчүлөрдүн таламдарын колдоо жана коргоо, мыйзамдарды сактоо максатында төлөм системаларынын операторлорунун жана катышуучуларынын ишине туруктуу мониторинг жүргүзөт.

Улуттук банктын билдирүүсүнө караганда, 2026-жылы каттоосу жокко чыгарылган операторлордун арасында WebMoney Kazakhstan, Innopay, Cabbagino Payments, One Click, MaxPay жана Yurta бар.

Аты аталган каттоосу жокко чыгарылган эл аралык электрондук акча системаларынын операторлорунун/ эл аралык электрондук акча эмитенттери тууралуу толук маалымат:

Каттоону жокко чыгаруунун негизги себептеринин бири — оператордун Кыргызстанда ишмердүүлүгүн жүргүзбөй калышында. Мындан тышкары, каттоо өз өлкөсүндө берилген лицензия же уруксаттын жокко чыгарылышына, оператордун каттоону токтотуу тууралуу өзүнүн өтүнүчүнө, КРнын мыйзамдарын, анын ичинде акчаны адалдоого жана терроризмди каржылоого каршы талаптарды бузууга байланыштуу да жокко чыгарылышы мүмкүн.

Ошондой эле оператор Кыргызстанда иш алып баруу үчүн жергиликтүү агент менен тиешелүү келишим түзбөсө же мындай келишим түзүлгөндөн кийин 12 айдан убакыт ичинде ишин баштабаса, каттоосу жокко чыгарылышы мүмкүн.

Эл аралык акча системаларынын операторлоруна лицензия берүүнүн тартиби

Борбордук банктын түшүндүрмөсүнө ылайык, эл аралык электрондук акча системасынын оператору же эмитенти Кыргызстанда иш жүргүзүү үчүн Улуттук банкта каттоодон өтүүгө тийиш. Каттоосу жок иш алып барууга жол берилбейт.

Эл аралык электрондук акча системасынын оператору/эл аралык электрондук акча эмитенти каттоодон өтүү үчүн Улуттук банкка төмөнкү документтердин түп нускаларын же алардын талаптагыдай күбөлөндүрүлгөн көчүрмөлөрүн сунуштайт:

1) каттоодон өтүү жөнүндө арыз:

• эл аралык электрондук акча системасынын операторунун/акча эмитентинин аталышы;
• электрондук акча системасынын аталышы;
• электрондук акча инструментинин  аталышы (болсо);
• оператордун/эмитенттин юридикалык жана айкын даректери тууралуу маалымат;

2) юридикалык жактын юридикалык статусун жана түзүлгөн өлкөсүн тастыктаган анын мамлекеттик/эсептик каттоодон өткөндүгү жөнүндө күбөлүгүнүн ж.б. документтин көчүрмөсү;

3) электрондук акча системасынын оператору/электрондук акча эмитенти түзүлгөн өлкөнүн бул багытта ишти лицензиялаган/жөнгө салган (эгерде колдонулса) финансылык көзөмөл боюнча ыйгарым укуктуу органы тарабынан берилген процессинг жана тейлөө ишин жүзөгө ашыруу укугуна уруксат берүүчү документтердин (лицензиянын/сертификаттын/каттоо жөнүндө күбөлүктүн ж.б.) көчүрмөлөрү же болбосо ошол органдын/юридикалык компаниянын ал түзүлгөн өлкөнүн мыйзамдарына ылайык мындай уруксат берүү/тастыктоо талап кылынбай тургандыгы (лицензиялануучу/жөнгө салынуучу ишкердик түрү болуп саналбай тургандыгы) тууралуу жазуу жүзүндө тастыктамасы;

4) эл аралык электрондук акча системасынын операторунун/эл аралык электрондук акча эмитентинин иш алып баруу эрежеси же оператор/эмитент түзүлгөн өлкөнүн мыйзамдары боюнча эл аралык электрондук акча менен ишке ашырылуучу операцияларды жөнгө салуучу башка документ. Эрежеде бардык акча жана маалымат агымдарынын жалпы схемасы, электрондук акчаны пайдаланууда финансылык жана техникалык тобокелдиктерди контролдоону уюштуруу иши да камтылууга тийиш;

5) эгерде эрежелерде тобокелдиктерди тескөө, маалыматтык коопсуздукту уюштуруу жана кылмыштуу каржылоого жана кылмыштуу кирешелерди легалдаштырууга каршы аракеттенүү ишин жөнгө салган тартип каралбаса, жогоруда аталган талаптар камтылган документтердин көчүрмөлөрү кошумча берилет.

Системанын эрежелери КРнын мыйзамдарына каршы келбөөгө тийиш

КРда электрондук акча жөнүндө Жобого ылайык эл аралык электрондук акча системасынын операторун/эл аралык электрондук акча системасынын эмитентин каттоодон өткөрүүгө арыз Улуттук банк тарабынан 15 календардык күн ичинде кароого алынат. Улуттук банк кабыл алынган чечим жөнүндө эл аралык электрондук акча системасынын операторуна/эл аралык электрондук акча системасынын эмитентине чечим кабыл алынган күндөн тартып 3 жумуш күн ичинде жазуу жүзүндө билдирет.

Ошндой эле Улуттук банк борбордук банк тарабынан белгиленген талапка ылайык катталган локалдык жана эл аралык электрондук акча системаларынын реестрин жүргүзөт. Локалдык жана эл аралык электрондук акчалар боюнча маалымат Улуттук банктын расмий интернет-сайтында жарыяланат.