Ар жылы дүйнөдө 1 млрд тонна азык-түлүк ыргытылат
Жыл сайын дүйнөдө болжол менен 1 млрд тонна азык-түлүк ыргытылат. Бул жалпы өндүрүлгөн азыктын дээрлик бештен бир бөлүгүн түзөт. Мындай көрүнүш адамдарга да, айлана-чөйрөгө да терс таасирин тийгизет.
БУУнун маалыматы боюнча, азык-түлүк калдыктарынын 60%ы үй чарбаларынын деңгээлинде пайда болот. Калган бөлүгү коомдук тамактануу тармагына жана чекене соодага туура келет. Бул болсо азык-түлүк системаларынын өндүрүштөн тартып бөлүштүрүүгө жана керектөөгө чейинки натыйжасыздыгы болуп саналат.
Бул көйгөйдү чечүү үчүн азык-түлүк системаларын кайрадан карап чыгып, натыйжалуулукка, туруктуулукка жана экологиялуулукка негизделген айлампа (цикликалык) ыкмага өтүү зарыл.
Жыл сайын 30-мартта Калдыксыз дүйнө үчүн эл аралык күн белгиленет. Бул резолюцияны 2022-жылы 105 башка өлкө менен бирге Түркия демилгелеген. 2026-жылы бул күндүн негизги темасы азык-түлүккө арналган — биз эмне жейбиз, эмнени ыргытабыз жана айлампа экономикага кантип өтө алабыз деген маселелерге көңүл бурулат.
Көйгөйдү чечүү үчүн өкмөттөр — улуттук жана жергиликтүү деңгээлде — азык-түлүк калдыктарын азайтуу боюнча чараларды климат жана биологиялык ар түрдүүлүк стратегияларына киргизе алышат.
Жеке сектор да азык-түлүк жоготууларын өлчөп, аларды кыскартуу боюнча чараларды көрө алат. Бул төмөнкүлөрдү камтыйт:
- азык-түлүк калдыктары боюнча отчеттуулукту жакшыртуу;
- жеткирүү чынжырларынын натыйжалуулугун жогорулатуу;
- чекене соода тармактарын кайра уюштуруу;
- ашыкча азыктарды ачык жана айлампа бизнес моделдери аркылуу кайра бөлүштүрүү.
Керектөөчүлөр да өз салымын кошо алышат: тамактанууну алдын ала пландап, аң-сезимдүү сатып алуу жасап, азыктарды туура сактап, аларды толук пайдалануу, кошуналар менен бөлүшүү, калдыктарды кайра колдонуу жана органикалык калдыктарды компосттоо.
