Кыргызстан аялдары тууралуу кызыктуу цифралар
Улуттук статистика комитети жыл сайын 8-мартта белгиленүүчү Эл аралык аялдар күнүнө карата маалыматтарды сунуштады. Бул майрам Бириккен Улуттар Уюму тарабынан 1975-жылы расмий таанылган. Бүгүнкү күндө ал аялдардын укуктары, тең мүмкүнчүлүктөр жана эл аралык тилектештик үчүн күрөштүн символу болуп саналат.
2026-жылдын башына карата Кыргызстандын калкынын саны 7,4 млн адамга жетти. Өлкөнүн демографиялык түзүмүндө аялдардын саны эркектерге караганда бир аз көбүрөөк — алардын үлүшү 50%дан ашат. Аялдардын орточо жаш курагы 30 жашты, эркектердики 28 жашты түзөт.
Кыргызстанда аялдар орточо эсеп менен эркектерге караганда узак жашашат. 2024-жылы аялдардын күтүлгөн өмүр узактыгы 77 жылды, эркектердики 68 жылды түзгөн. Мындай айырмачылыктын себептеринин бири — эркектер арасындагы өлүмдүн деңгээли аялдарга караганда 1,6 эсе жогору болушу.
Калктын жаш курактык түзүмү никеге туруунун деңгээлине да таасир этет. 2024-жылы өлкөдө 45 миңден ашуун аял турмушка чыккан, алардын 87%ы биринчи жолу никеге турушкан. Биринчи жолу турмушка чыккан аялдардын негизги бөлүгү 18–29 жаш курагына туура келет — бул жалпы санын дээрлик 87%ын түзөт. Биринчи жолу турмушка чыгуунун орточо жашы 24 жаш болсо, экинчи жолу турмушка чыгуу 35 жашта болот.
Төрөт маселесине келсек, Кыргызстанда орточо аял үч бала төрөйт. Жаңы төрөлгөн ымыркайлардын саны азайганына карабастан — 2020-жылы 158 миң болсо, 2024-жылы 140 миңге чейин кыскарган — төрөт деңгээли калктын жөнөкөй көбөйүшүн камсыз кылган деңгээлден жогору бойдон калууда. Бул өлкөнүн калкынын санынын өсүшүнө өбөлгө түзөт.
Экономикада да аялдардын ролу чоң. 2024-жылы эмгекке жарамдуу курактагы аялдардын иш менен камсыз болуу деңгээли 48,7% түзгөн. Иштеген аялдардын орточо жашы 41 жаш.
Аялдар көбүнчө төмөнкү тармактарда иштешет: билим берүү, саламаттык сактоо, социалдык тейлөө, мейманкана-ресторан тармагы жана соода.
Ошол эле учурда эмгек акы боюнча гендердик айырма дагы эле сакталууда. 2025-жылдагы изилдөөгө ылайык, аялдардын орточо айлыгы эркектердин айлыгынын 65,7%ын түзөт. Бул айырма негизинен иштеген тармактардын өзгөчөлүктөрү менен түшүндүрүлөт.
Билим берүү тармагында да аялдар басымдуу. 2024/2025-окуу жылынын башында мектеп мугалимдеринин болжол менен 87%ын аялдар түзгөн. Орто кесиптик билим берүү мекемелериндеги студенттердин 58%дан ашыгы, ал эми жогорку окуу жайларындагы студенттердин болжол менен 55%ы аялдар.
Аялдар убактысынын чоң бөлүгүн үй иштерине жумшашат. Орточо эсеп менен алар күн сайын үй жумуштарына 4 саат 40 мүнөт коротушат, бул алардын жалпы убактысынын 19%дан ашыгын түзөт. Эркектерде бул көрсөткүч беш эседен ашык аз.
Айыл жеринде жашаган аялдар үй иштерине күнүнө орто эсеп менен 5 сааттай убакыт бөлүшөт, ал эми шаардагы аялдар болжол менен 4 саат коротушат.
Иш жана үй милдеттеринен тышкары аялдар эс алууга да убакыт табышат: орточо эсеп менен алар жумасына 2 саат 20 мүнөт активдүү эс алууга жумшашат.
