«Кумтөр» менин демилгем болчу, бирок ыраазычылыктын ордуна сынга кабылып келем – Аскар Акаев
Экс-президент Аскар Акаев казакстандык Tengrinews.kz басылмасына 2005-жылы Кыргызстанга пайда алып келе баштаган “Кумтөрдүн” демилгечиси болгонун айткан. Бирок, анын айтымында, элдин ыраазычылыгынын ордуна, нааразычылыкка гана кабылган.
Анын айтымында, ага коюлган негизги дооматтар “Кумтөр” боюнча болгон, бирок алардын баары «ойдон чыгарылган» дооматтар.
“Кумтөрдүн” демилгечиси мен болчумун. Алтын, адатта, экономикалык өсүшкө кызмат кылбайт. Алтын резерви финансылык системанын жана валютанын туруктуулугун сактоо үчүн талап кылынат. 1993-жылы биринчи болуп өзүбүздүн валютабызды киргиздик, бирок аны кантип колдомок элек? Кыргызстанда коңшулардай нефть, газ жок. Улуттук валютаны колдоо үчүн алтын запасыбыз болушу керек болчу.
Алтындын, мунайдын, газдын баасы ар дайым цикл менен өзгөрүп турат. 1990-жылдары мунай менен алтындын баасы төмөн болгон. Ал эми 2000-жылдардын башынан бери жогорулай баштаган. Эми мунай менен алтындын баасы ушул он жылдыктын аягына чейин жакшы болот, анан кайра төмөндөй баштайт. Бул ушундай цикл. Мен президент болуп турганда алтындын баасы өтө төмөн болчу. Мен бир мисал келтирейин.
1990-жылдары, он жыл ичинде эл аралык биржаларда алтындын орточо баасы бир унция үчүн 350 доллардын тегерегинде болсо, бул бийик тоолуу Кумтөрдө оор шарттарда алтын казып алуу 300 долларды түзгөн.
Сатуунун баасы болжол менен бирдей болгондуктан, бир дагы инвестор макул болгон жок. Бирок мен Канаданын өкмөтүнөн колдоо таптым… Биз канадалык компанияны таптык, ал чындыгында чыгымдар менен иштеп жатты. Бирок бардык алтын өндүрүүчү компаниялар бул циклдер жөнүндө жана ал жерде чоң потенциал, чоң алтындын кору бар экенин билишет.
Мен президент болуп турганда канадалык компания үчүн да, Кыргызстан үчүн да алтындан чоң дивиденддер болгон эмес. Ал эми мунайдын баасы 2000-жылдардын башында көтөрүлүп, 2005-жылдан бери алтындын баасы кескин өскөн. Бүгүнкү күндө 1 унциясы 2 миң доллардын тегерегинде, башкача айтканда, алар чоң пайда алып жатышат.
2005-жылдан тартып алтын Кыргызстанга, экономикага кызмат кыла баштады, мен президент болгондон кийин пайда келе баштады… Бирок ушунча жылдан бери рахмат айткандын ордуна мени сындап келишет” – дейт Акаев.
