Улуттук банк: Кыргызстанда акча которууга чектөөлөр жок
2022-жылы Кыргызстанга акча которуулардын көлөмү өсө баштады. Январь-февраль айларында өлкөгө 364.6 млн доллар которулган, бул өткөн жылдын ушул мезгилине салыштырмалуу 36 млн долларга көп. Бирок, март айында эле акча которуулар дээрлик 61 млн долларга азайып, 2021-жылдын март айындагы 214.3 млн доллардан быйыл 153.4 млн долларга чейин азайган.
Геосаясий кырдаал жана андан кийинки экономикалык көрсөткүчтөр валюта рыногун олку-солку кылып, Кыргызстанга да таасирин тийгизбей койгон жок. Кээ бир мамлекеттер валюта которууга чектөөлөрдү киргизип, бул кыргызстандыктарда да суроо туудурду: биздин өлкөдө акча которуу системасы кандай абалда?
Валюта рыногундагы термелүүнүн жана акча которуулардын азайышынан улам Economist кыргызстандыктар үчүн акча айландырууда кандайдыр бир чектөөлөр барбы деген суроо менен Улуттук банкка кайрылды.
Эч кандай чектөөлөр жок!
Биринчиден, Улуттук банк башка өлкөдөн Кыргызстанга жана бул жактан чет өлкөлөргө акча которуулардын көлөмүнө, суммасына эч кандай чектөө киргизбегендигин белгилей кетүү керек.
Бирок, азыркы учурда КР территориясында эл аралык акча которуу системалары аркылуу которулган акча алуучуга жөнөтүүчү өлкөнүн валютасында же сом менен гана берилет. Жана бул жөнүндө банк кардарга алдын ала айтып коюшу керек.
Эске салсак, Улуттук банк 2022-жылдын 18-апрелинен тартып өлкөнүн экономикалык коопсуздугун камсыз кылуу, ички валюта рыногундагы кырдаалды турукташтыруу жана накталай АКШ долларынын республиканын чегинен тышкары агылып чыгышынын терс кесепеттерин азайтуу үчүн Акча которуу эрежелерине убактылуу өзгөрүүлөрдү киргизген.
«Өзгөртүүлөрдү киргизүү Россиядан жана Казакстандан АКШ долларында алынган акча которуулардын көлөмүнүн кескин көбөйүшү менен байланыштуу, ал эми кардарларга акча которуу валютасында, башкача айтканда накталай доллар менен берилген», – деп белгилейт Улуттук банк.
Учурдагы геосаясий кырдаалды эске алып, регулятор бир катар оперативдүү чараларды көрдү. Акча которууларды жүргүзүү эрежелериндеги акыркы өзгөртүүлөр менен бирге каржы институттары тарабынан накталай АКШ долларын экспорттоо убактылуу токтотулду. Орус рублинин сомго карата расмий курсун аныктоо тартиби да өзгөртүлдү.
Мындан тышкары, КР Улуттук банкынын чечими менен, 2022-жылдын 19-мартынан тартып, чет өлкө валютасын алмаштырууга лицензиясы бар финансылык уюмдар казак теңгесинин сатып алуу курсун Улуттук банк белгилеген расмий курстан 70%дан ашырбай белгилөөгө тийиш. Кыргыз сому. Ошентип, көрүлгөн чаралардын жыйындысы ички валюта рыногуна терс таасирлерди азайтууга мүмкүндүк берди.
Керектөөчүнүн укуктары бузулган учурда кайда кайрылуу керек?
Бул көрүлгөн чаралар убактылуу жана акча которуу эрежелериндеги өзгөртүүлөр КР жарандарынын укуктарын бузбайт. Бирок акча которууларды жүргүзүүдө кыргызстандыктар финансы-кредиттик уюмдарда (ФКУ) укуктары бузулушу мүмкүн. Регулятор аны биринчи кезекте уюмдун өзү менен чечүүгө аракет кылууну сунуштайт.
Эгерде кардар финансы-кредиттик уюмдун иш-аракеттери менен макул болбосо жана ФКУга жазуу жүзүндө кайрылып, бирок бул маселе боюнча кабыл алынган чечимге макул болбосо, анда ал Улуттук банкка ФКУнун аракеттерине даттануу, ошондой эле чара көрүү жөнүндө арыз менен кайрылууга укугу бар. Эгерде арызды кылдат текшергенден кийин регулятордун талаптары бузулгандыгы аныкталса, анда ал уюмга мыйзамга ылайык таасир көрсөтүү чаралары колдонулат.
Жарандар КР УБ Керектөөчүлөрдүн укуктарын коргоо башкармалыгына же УБ аймактык бөлүмдөрүнө төмөнкү байланыш номерлери аркылуу ФКУ иш-аракеттерине/аракетсиздигине арыз же даттануу менен кайрыла алышат:
Улуттук банк, Бишкек ш., Чүй пр., 168
0(555) 85 57 48
0(770) 73 73 49
0(312) 61 52 78
0(312) 61 52 73
Кызмат көрсөтүүнүн сапатын жогорулатуу
Улуттук банк акыркы учурда айрым финансы-кредиттик уюмдарга карата акча каражаттарын алуу жана жөнөтүү, ошондой эле тейлөөнүн сапаты боюнча калктын даттануулары көбөйгөнүн белгиледи.
Регулятор коммерциялык банктарга кардарларды тейлөө сапатын жакшыртууну, банктык кызматтардын талаптагыдай көрсөтүлүшүнө көзөмөлдөп турууну, ошондой эле кардарлардын арасында өз убагында түшүндүрүү иштерин жүргүзүүнү катуу сунуштайт.
Улуттук банк кырдаалга ар дайым мониторинг жүргүзүп, көзөмөлдөп турат жана зарыл болгон учурда өлкөнүн банк жана төлөм системаларын туруктуу жана коопсуз иштеттирүү боюнча мындан ары да чараларды көрөт.
