Кыргызстанда күйүүчү май кымбаттайбы? Эксперт эмне дейт?
Март айында дүйнөлүк мунай баалары кескин өсүп, узак убакыттан бери биринчи жолу баррелине 100 доллардан ашты. 18-мартка карата Brent маркасындагы мунайдын баасы 103 долларга жетип, айрым күндөрү 120 долларга жакындады.
Баанын өсүшүнүн негизги себеби Жакынкы Чыгыштагы кырдаалдын курчушу болду. Анын ичинде мунай инфраструктурасына коркунучтар жана дүйнөлүк мунай соодасынын болжол менен 20%ы өтчү Ормуз кысыгындагы кеме жүрүшүнө байланышкан тобокелдиктер бар. Мындан тышкары, жеткирүүдөгү үзгүлтүктөр жана тартыштык күтүүлөрү рынокко кошумча басым жасады.
Кыргызстан бул аймактан түздөн-түз күйүүчү май импорттобогонуна карабастан, дүйнөлүк баалардын өсүшү ички рынокко кыйыр таасирин тийгизет. Өлкө негизинен Россиядан мунай продуктыларын алат, бул жалпы керектөөнүн 90–95%ын түзөт.
Экономика тармагындагы эксперт Кубан Чороев белгилегендей, дүйнөлүк рынокто мунайдын кымбатташы Россиядагы дүң баалардын өсүшүнө алып келет. Бул болсо кыргызстандык компаниялар үчүн күйүүчү майды сатып алуу баасына таасир этет.
Анын айтымында, дүйнөлүк баалардын ички рынокко таасири дароо эмес, белгилүү бир убакыттан кийин — бир нече жума же бир ай аралыгында байкалат. Ошол эле учурда 2026-жылга карата Россиядан мунай продуктыларын жеткирүү боюнча 1,5 млн тонна көлөмүндө индикативдик баланс макулдашылган. Анын ичинде 650 миң тонна бензин жана 550 миң тонна дизелдик отун бар.
Күйүүчү майга болгон баалар Азиянын ири экономикаларында, анын ичинде Кытай менен Индияда да өсүүдө. Бул өлкөлөр Россиянын мунайын импорттоону көбөйтүп жатышат, натыйжада ресурстар үчүн атаандаштык күчөп, бааларга кошумча басым жаралууда.
Учурда Кыргызстанда ички рыноктогу абал туруктуу бойдон калууда. Күйүүчү май үзгүлтүксүз жеткирилүүдө, тартыштык байкалган жок. Бирок айыл чарба сезону башталганда, айрыкча дизелдик отунга болгон суроо-талап өсүшү күтүлүүдө.
Жалпы факторлорду — дүйнөлүк баалардын жогору болушун, суроо-талаптын өсүшүн жана импортко көз карандылыкты эске алганда, жакынкы келечекте ички рынокто күйүүчү майдын баасы жогорулашы мүмкүн.
