Кыргызстанда ак илбирсти байкоо турлары өнүгүп жатат
Көптөгөн өлкөлөрдө, анын ичинде Индия, Монголия, Кытай жана Пакистанда ак илбирсти байкоо экотуризмдин популярдуу багытына айланды. Ушул тажрыйбадан шыктанган Snow Leopard Foundation in Kyrgyzstan фонду 2023-жылы БУУнун Өнүктүрүү программасынын колдоосу менен "Ак илбирс турлары — жергиликтүү жаратылышты сактоонун ачкычы" аттуу долбоорду ийгиликтүү ишке ашырган.
Анын алкагында корук кызматкерлери жана жакынкы жамааттар үчүн окуу-тренингдер өткөрүлүп, керектүү жабдуулар — чатырлар, боз үйлөр, күн станциялары, жүк ташуучу баштыктар жана башка шаймандар сатылып алынган.
Бүгүнкү күндө мындай турлар күздүн ортосунан кыштын аягына чейин уюштурулат. Долбоор аяктагандан кийинки эки сезондо корукка жана ага чектеш аймактарга, анын ичинде Жангарт жана Ак-Шыйрак өрөөндөрүнө 10–12 топ (болжол менен 60–70 адам) барган.
Фонддун директору Кубанычбек Жумабай уулу белгилегендей, турлар учурунда коруктун жана жергиликтүү жаратылыштын сыйымдуулугу эске алынат. Ар бир топ алты адамдан ашпайт жана бир убакта коруктун аймагында бир нече топтун болбошу көзөмөлдөнөт.
2025-жылдан тарта ар бир турист жергиликтүү жамааттын жаратылышты коргоо фондуна 100 доллар өлчөмүндө салым кошуп жатат. Бул каражаттар корукчуларды колдоого, инфраструктураны өнүктүрүүгө жана жаратылышты коргоону стимулдаштырууга багытталат. Туризмдин туруктуу агымы шартында жылдык салым 7 миң долларга чейин жетиши мүмкүн — бул өлкөнүн алыскы аймактары үчүн олуттуу жардам.
Ар бир турдан түшкөн киреше 3–4 миң долларды түзөт. Кызматтарды толугу менен жергиликтүү тургундар — корукчулар, гиддер, ашпозчулар жана конок үйлөрүнүн ээлери көрсөтүшөт.
Маанилүүсү, бул жапайы жаныбарларды алардын табигый чөйрөсүндө тынч жана этият байкоо жүргүзүүгө багытталган турлар. Туристтер ак илбирстин сейрек кездешүүчү кадрларын, ошондой эле карышкыр, аюу, манул жана ири жырткыч куштарды сүрөткө тартууга умтулушат. Мурда "зыяндуу" деп саналган карышкыр жана түлкү сыяктуу жырткычтар да эми турлардын баалуу объектисине айланды.
Статистикалык маалыматтарга ылайык, тур учурунда ак илбирсти көрүү ыктымалдыгы 90%га жетти — бул дүйнөлүк деңгээлде да өзгөчө көрсөткүч болуп саналат.
